کالیپر ترمز چیست و چه نقشی در سیستم ترمز دارد؟
سیستم ترمز خودرو یکی از حیاتیترین بخشهای آن به شمار میآید که وظیفه اصلی آن، کنترل سرعت و توقف ایمن خودرو است. در این میان، قطعهای به نام کالیپر ترمز نقشی کلیدی در فرآیند توقف خودرو ایفا میکند. این قطعه بهعنوان رابط میان فشار هیدرولیکی و نیروی اصطکاکی، عملکرد کل سیستم ترمز را ممکن میسازد. در این مقاله، ساختار، عملکرد، انواع، علائم خرابی و نکات نگهداری کالیپر ترمز بهصورت تخصصی مورد بررسی قرار میگیرد.
آشنایی با اجزای اصلی سیستم ترمز
پیش از پرداختن به کالیپر، لازم است اجزای کلیدی سیستم ترمز معرفی شوند تا ارتباط میان قطعات بهتر درک گردد.
دیسک یا روتور ترمز
دیسک ترمز صفحهای فلزی است که همراه چرخ میچرخد. زمانی که لنتها بر سطح دیسک فشرده میشوند، اصطکاک ایجادشده موجب کاهش سرعت یا توقف خودرو میگردد. دیسک معمولاً از فولاد سختکاریشده ساخته میشود تا در برابر حرارت و سایش مقاوم باشد.
لنت ترمز
لنتها پدهای اصطکاکی هستند که درون کالیپر نصب میشوند. این قطعات در زمان ترمزگیری به دیسک فشرده شده و وظیفه اصلی ایجاد اصطکاک را بر عهده دارند. ترکیبات مواد لنت بهگونهای طراحی میشود که در دمای بالا مقاومت و پایداری خود را حفظ کند.
کالیپر ترمز؛ قلب سیستم توقف خودرو
کالیپر همان قطعهای است که نیروی فشار پا بر پدال ترمز را از طریق روغن ترمز به لنتها منتقل میکند. این بخش مانند گیرهای فلزی اطراف دیسک قرار دارد و در زمان ترمزگیری، لنتها را به دیسک میفشارد.
کالیپر ترمز، قطعهای مکانیکی-هیدرولیکی است که بر روی دیسک نصب شده و با استفاده از فشار مایع ترمز، نیروی مورد نیاز برای فشردن لنتها را تأمین میکند. بهعبارتی دیگر، کالیپر واسطهای است میان سیستم هیدرولیک ترمز و لنتها.
اجزای اصلی و مواد تشکیلدهنده
کالیپر معمولاً از آلومینیوم یا چدن ساخته میشود تا در عین استحکام، وزن زیادی به خودرو تحمیل نکند.
اجزای تشکیلدهنده آن عبارتاند از:
-
بدنه اصلی
-
پیستونهای هیدرولیکی
-
رینگها و اورینگهای آببندی
-
پایه و لغزندهها
-
پیچهای تنظیم
-
فنرها و گیرههای نگهدارنده لنت
انواع کالیپر ترمز
- کالیپر ثابت (Fixed Caliper)
در این نوع، بدنه کالیپر ثابت بوده و پیستونها در دو سمت دیسک قرار دارند. هنگام فشردن پدال ترمز، فشار روغن به هر دو سمت منتقل شده و لنتها بهصورت همزمان به دیسک چسبیده و نیروی متقارن ایجاد میکنند. این نوع کالیپر معمولاً در خودروهای اسپرت و عملکرد بالا به کار میرود.
- کالیپر شناور (Floating Caliper)
در کالیپر شناور، پیستون تنها در یک سمت بدنه قرار دارد و کل مجموعه کالیپر قابلیت حرکت بر روی پایه نگهدارنده را دارد.
زمانی که پیستون فعال میشود، لنت داخلی به دیسک فشرده شده و همزمان با حرکت بدنه، لنت خارجی نیز بر دیسک فشار میآورد.
این طراحی اقتصادیتر است و در اکثر خودروهای سواری رایج میباشد.
- مقایسه عملکرد دو نوع اصلی
کالیپر ثابت، عملکرد دقیقتر و پایدارتری دارد ولی از نظر هزینه و نگهداری گرانتر است. در مقابل، کالیپر شناور سادهتر، سبکتر و مقرونبهصرفهتر است، اما احتمال گیرکردن لغزندهها در آن بیشتر میباشد.
نحوه عملکرد کالیپر ترمز
در هنگام فشردن پدال ترمز، فشار مکانیکی پا از طریق سیلندر اصلی و خطوط هیدرولیکی به مایع ترمز منتقل میشود. این فشار، پیستون داخل کالیپر را به جلو رانده و باعث فشرده شدن لنتها بر سطح دیسک میشود.
با تماس لنتها با دیسک، اصطکاک تولیدشده انرژی حرکتی چرخ را به گرما تبدیل کرده و سرعت خودرو کاهش مییابد. پس از رها شدن پدال، فشار هیدرولیکی از بین رفته و پیستونها توسط فنرهای برگشتی به جای خود بازمیگردند.
مایع ترمز، انتقالدهنده اصلی فشار در سیستم است. کیفیت این مایع در عملکرد کالیپر تأثیر مستقیم دارد؛ وجود هوا یا رطوبت در مدار، میتواند منجر به کاهش راندمان ترمز و حتی خرابی پیستونها شود.
علائم خرابی کالیپر ترمز
- ایجاد صدای غیرعادی هنگام ترمزگیری
در صورت شنیده شدن صداهایی مانند تقتق یا سوت در هنگام ترمز، احتمال خرابی یا گیرکردن پیستونها وجود دارد. - کشیده شدن خودرو به یک سمت
اگر در هنگام ترمزگیری خودرو به سمت خاصی منحرف شود، به احتمال زیاد یکی از کالیپرها عملکرد مناسبی ندارد. - نشتی مایع ترمز
نشتی در اطراف چرخ یا نرم شدن بیش از حد پدال ترمز معمولاً نشانه خرابی اورینگها یا ترکخوردگی بدنه کالیپر است. - افزایش دمای غیرعادی چرخها
داغ شدن بیش از حد چرخها میتواند ناشی از گیرکردن پیستون یا باقی ماندن لنت بر سطح دیسک باشد.
دلایل شایع خرابی کالیپر ترمز
در اثر نفوذ رطوبت و عدم تعویض بهموقع مایع ترمز، سطح پیستون دچار خوردگی شده و حرکت آن محدود میگردد.
گردوغبار، گل و آلودگی جاده ممکن است سبب گیرکردن لغزندهها و کاهش عملکرد کالیپر شود.
مایع ترمز نامرغوب خاصیت ضد خوردگی ندارد و میتواند موجب خرابی اورینگها و کاهش راندمان سیستم شود.
روشهای نگهداری و افزایش عمر کالیپر ترمز
- تعویض منظم روغن ترمز
توصیه میشود مایع ترمز هر دو سال یا پس از ۴۰ هزار کیلومتر تعویض گردد تا از ایجاد زنگزدگی و آلودگی داخلی جلوگیری شود. - تمیزکاری و سرویس دورهای
تمیز کردن سطح کالیپر با اسپری مخصوص ترمز و چک کردن سلامت لغزندهها، تأثیر زیادی بر افزایش طول عمر آن دارد. - استفاده از لنتهای استاندارد و سازگار
لنتهای غیر استاندارد میتوانند حرارت زیادی تولید کرده و به پیستونها و دیسک آسیب وارد نمایند.
تعمیر و تعویض کالیپر ترمز
در بسیاری از موارد، کالیپر با تعمیر اورینگها یا تمیزکاری مجدد قابل استفاده مجدد است. تعویض کامل تنها در صورت ترکخوردگی یا قفل شدن کامل پیستون توصیه میشود.
برای تعویض، ابتدا شیلنگ مایع ترمز جدا شده و پس از نصب قطعه جدید، عملیات هواگیری انجام میگیرد تا سیستم کاملاً تحت فشار قرار گیرد.
تفاوت کالیپر جلو و عقب خودرو
به دلیل انتقال وزن خودرو به سمت جلو هنگام ترمزگیری، بیشترین فشار به چرخهای جلو وارد میشود؛ ازاینرو، کالیپر جلو معمولاً بزرگتر و قدرتمندتر طراحی میگردد.
از طرف دیگر در محور عقب از کالیپرهای کوچکتر یا سیستم ترمز کاسهای استفاده میشود تا ضمن کاهش وزن، هزینه نگهداری نیز پایینتر باشد.
نکات ایمنی در سرویس سیستم ترمز
-
هرگز با سیستم ترمز باز یا هواگرفته رانندگی نکنید.
-
تنها از مایع ترمز توصیهشده توسط سازنده استفاده نمایید.
-
پس از هر سرویس، عملکرد ترمز را در حالت توقف بررسی کنید تا از صحت عملکرد کالیپر اطمینان حاصل شود.
جمعبندی نهایی
کالیپر ترمز یکی از حیاتیترین اجزای سیستم ترمز محسوب میشود که وظیفه تبدیل فشار هیدرولیکی به نیروی مکانیکی اصطکاکی را بر عهده دارد.
نگهداری صحیح، استفاده از مایع ترمز باکیفیت و سرویسهای دورهای، از خرابیهای پرهزینه و خطرناک این قطعه جلوگیری میکند.
بهطور خلاصه، سلامت کالیپر مساوی با ایمنی خودرو و سرنشینان است؛ بنابراین توجه به آن نهتنها جنبه فنی بلکه جنبهای حیاتی در ایمنی رانندگی دارد.
سوالات متداول (FAQ)
کالیپر ترمز چه وظیفهای در خودرو دارد؟
کالیپر ترمز فشار هیدرولیکی تولیدشده توسط پدال را به نیروی مکانیکی تبدیل کرده و لنتها را بر دیسک فشار میدهد تا خودرو متوقف شود.
کالیپر چند نوع دارد؟
بهطور کلی دو نوع اصلی وجود دارد: کالیپر ثابت و کالیپر شناور که تفاوت آنها در نحوه حرکت پیستونها و بدنه است.
علائم خرابی کالیپر چیست؟
ایجاد صداهای غیرعادی، کشیده شدن خودرو به یک سمت، نشت مایع ترمز و افزایش دمای چرخ از مهمترین علائم خرابی هستند.
چه زمانی باید کالیپر تعویض شود؟
در صورت ترکخوردگی بدنه، قفل شدن پیستون یا نشتی شدید مایع ترمز، تعویض کامل کالیپر ضروری است.
چگونه میتوان عمر کالیپر را افزایش داد؟
با تعویض منظم مایع ترمز، استفاده از لنتهای استاندارد و سرویس دورهای لغزندهها میتوان عمر مفید کالیپر را دو برابر افزایش داد.